Van Roemrucht Kasteel Oost

Zonder verleden geen toekomst. In zijn nieuwste boek ‘Van roemrucht kasteel Oost naar mondain Van Oys Maastricht Retreat’ belicht journalist Jo Cortenraedt in 100 bladzijden de 800-jarige geschiedenis van het kasteel en de metamorfose in een 5-sterren Superior én Leading Hotel of The World, de meest prestigieuze hotelclassificatie.

De reis in de tijd van Jo Cortenraedt, hoofdredacteur van Chapeau Magazine, start in het jaar 870 op de plaats waar zich nu Van Oys Maastricht Retreat*****S bevindt, in de Kasteellaan in het Nederlands-Limburgse Eijsden-Margraten. Van een kasteel is geen spoor te bekennen. De bewoning, op een steenworp van de Maas, bestaat uit een woonhuis en twee schuurtjes met een dak van stro. Een wei met een paar schapen en koeien en een akker met graan completeren het geheel.

Op een bootje in het midden van de rivier raken Lodewijk De Duitser en Karel de Kale op 8 augustus 870 het eens over de verdeling van het keizerrijk van hun grootvader Karel de Grote. Dit akkoord, officieel het Verdrag van Meerssen, is bepalend geweest voor de vorming van Duitsland en Frankrijk, en daarmee ook voor de geschiedenis van West-Europa. Het verdrag definieert ‘Limburg’ als een grensgebied waar verschillende culturele invloeden elkaar ontmoeten. Intussen weten wij dat die ontmoetingen niet altijd vreedzaam eindigden.

Photo credits: Anouk Franssen 

In de geschiedschrijving komt het kasteel Oost een eerste keer aan bod in het jaar 1200. Het woonhuis met een torentje staat op een motte, een kunstmatige heuvel die is ontstaan bij het uitgraven van een gracht. De motte en gracht met water uit het beekje de Bak moeten het kasteeltje bescherming bieden tegen vijandige aanvallen, maar ook tegen overstromingen van de Maas. Ook de kasteelhoeve ligt binnen de gracht – op de plaats waar zich nu de hotelreceptie bevindt.

Tijdens de middeleeuwen zijn de koningen sterk afhankelijk van de weerbaarheid van hun ridders. Voor hun trouw en inzet worden zij beloond met domeinen, ambten en rechten. Officieel krijgen zij die in leen maar in de praktijk worden die lenen van vader op zoon overgedragen. Regionale adellijke families slagen er op die manier in veel macht naar zich toe te trekken. Dat geldt ook voor het geslacht Van Oys dat halverwege de twaalfde eeuw via Stephanus van Oys in beeld komt. Of de plaatsnaam Oost verwijst naar zijn familienaam of naar een ‘stuk grond langs het water’ is nooit uitgeklaard.

Het feodale stelsel leidt niet alleen tot territoriale verbrokkeling maar ontketent lokaal ook oorlogen waarbij de bezittingen van de verslagen ridder worden geplunderd en verwoest. Dat overkomt in 1394 ook Dirk van Oys, de laatste telg van het geslacht die op het kasteel heeft gewoond. Over wie en wanneer met de heropbouw van het kasteel is begonnen, bestaat onduidelijkheid. Feit is dat het kasteel meerdere bouwfasen heeft gekend en fors is uitgebreid.

César van Hoensbroeck is wellicht de meest vermaarde bewoner van kasteel Oost, aldaar geboren op 28 augustus 1724. Hij studeert in Aken, Trier, Leuven en Heidelberg en treedt in 1751 toe tot het kathedrale kapittel van Saint-Lambert in Luik. In 1784 wordt hij benoemd tot prins-bisschop van Luik. De wereldlijke macht van de prelaat stuit echter hoe langer hoe meer op verzet van ontevreden Luikse burgers. Om de gemoederen te bedaren, gaat de prins-bisschop 18 maanden in ballingschap in Trier. Hij keert pas terug nadat de Oostenrijkse troepen het oude gezag hebben hersteld.

Met de opheffing in 1828 van het dorp Oost als zelfstandige gemeente komt een einde aan de reis door de tijd. In zijn hardcover ‘Van roemrucht kasteel Oost naar mondain Van Oys Maastricht Retreat’ schetst auteur Jo Cortenraedt een verhelderend beeld van het illustere verleden van kasteel Oost dat in 1957 eigendom wordt van kunstenaar Teun Roosenburg. Die is in 1942 Amsterdam ontvlucht en vindt, samen met enkele bevriende kunstenaars, onderdak in het leegstaande kasteel Oost. Korte tijd later vervoegt zijn vriendin Jopie Goudriaan, eveneens kunstenares, het gezelschap in Oost-Maarland. In 1958 geeft Teun Roosenburg opdracht tot een ingrijpende renovatie die afbreuk doet aan het oorspronkelijke karakter van het kasteel. Het ‘Zwitsers’ dak wordt vervangen door rijverspringende lessenaardaken, ook de westelijke en zuidelijke buitenmuren van de woontoren verdwijnen.

Het toeval wil dat auteur Jo Cortenraedt de renovatiewerken met eigen ogen heeft kunnen volgen. “Ik ben weliswaar in Maastricht geboren maar opgegroeid ben ik in een van de witte huisjes tegenover het kasteel dat op dat moment was uitgegroeid tot een commune voor kunstenaars, schrijvers en musici. Teun en Jopie organiseerden ook exposities en huisconcerten, onder meer voor de bevriende familie Rieu uit Maastricht. Gegeten en gedronken werd aan lange tafels. Eén van de zonen Roosenburg, Albert, is fotograaf geworden en heeft meegewerkt aan de realisatie van mijn boek. Van hem weet ik dat de woonomstandigheden vrij sober waren. Met één potkachel voor éénentwintig kamers was het er ’s winters bitter koud. Gelukkig voor de kinderen vormden het kasteel en de natuur eromheen een waar speelparadijs. Ik herinner mij dat de dorpelingen een bijzondere verhouding hadden met de kunstenaarsfamilie. Teun en Jopie kwamen uit de Randstad, zij gingen niet ter kerke en in het dorp deed het verhaal de ronde dat er naakte vrouwen door het kasteel liepen. Bleek dat het om modellen ging die poseerden voor de schilders en beeldhouwers.”

Ter voorbereiding van zijn hardcover is Jo Cortenraedt ook te rade gegaan bij historicus Jan Hartmann, zoon van boer Jef en zijn vrouw Fien van de kasteelhoeve waarin nu de remise met de hotellobby en het fine dining-restaurant Create zijn gevestigd. “Jan en ik kennen elkaar sinds onze kindheid op de dorpsschool. Nadien is ieder zijn eigen weg gegaan. Het boekenproject heeft ervoor gezorgd dat wij een revival van onze kinderjaren hebben beleefd. Jan heeft enorm veel research gedaan, historische verbanden blootgelegd en die vakkundig gereconstrueerd. Zonder zijn deskundige inbreng had ik dit boek niet kunnen schrijven.”

Het mag gezegd dat de hardcover ‘Van roemrucht kasteel Oost naar mondain Van Oys Maastricht Retreat’ zowel inhoudelijk als vormelijk en literair het kwaliteitsniveau van een kunstboek haalt en een plaats verdient in elke bibliotheek. Bij de wat oudere mensen van Eijsden en omgeving zullen de verhalen en beelden ongetwijfeld vele herinneringen oproepen, voor jongeren kan het boek een inspiratiebron zijn om met andere ogen naar het verleden en de toekomst van de regio te kijken. Voor de hotelgasten van Van Oys Maastricht Retreat biedt het kunstboek leerrijke en boeiende lectuur die een link legt tussen heden en verleden en dat op meerdere domeinen. Met name de wisselwerking tussen geestelijke, wereldlijke en rechterlijke macht doorheen de eeuwen komt ruim aan bod.

Jo Cortenraedt heeft de opdracht voor het boek vier jaar geleden gekregen van Michel Maes, mede-eigenaar van Van Oys Maastricht Retreat. Hij kocht het kasteel in 2005, een kinderdroom ging in vervulling. Al snel voelde hij de drang om zijn geluk met anderen te delen. In overleg met zijn broer en zakenpartner Leon Maes besloot hij een hotelbestemming te geven aan kasteel Oost. Het duurde echter volle zeventien jaar om alle vergunningen bij elkaar te krijgen. Zo tergend langzaam maalt de administratieve molen in Nederland. In eerste instantie had Michel een viersterrenhotel met 100 kamers voor ogen maar een toevallige ontmoeting met de huidige managing director Marc Alofs zorgde ervoor dat de focus werd verlegd naar een 5-sterren Superior hotel met een exclusief culinair aanbod. Wie chic wil slapen, wil ook chic eten! En omgekeerd. Om dit objectief te bereiken, werd het kasteel vakkundig in zijn oude glorie hersteld, naar de situatie van voor 1848.

De metamorfose heeft bloed, zweet en tranen gekost, het resultaat overtreft de stoutste verwachtingen. Van Oys Maastricht Retreat werd lid van de gerenommeerde hotelorganisatie Leading Hotels of The World, de meest prestigieuze hotelclassificatie wereldwijd. Chef-kok Guido Braeken van fine dining-restaurant Create zag zijn kookkunst bekroond met 2 Michelin-sterren terwijl het kasteelrestaurant Maes, cuisine du terroir, een speciale vermelding kreeg van Michelin. Geen enkel ander luxehotel in de Euroregio doet beter.

Duurzaamheid is een tweede belangrijk aandachtspunt. De Cittaslow-filosofie vormt de rode draad door het verhaal. Het geesteskind van Paolo Saturnini, oud-burgemeester van Greve in de Italiaanse Chianti-streek, streeft naar een duurzame samenleving met een krachtige sociale gemeenschap in een kwalitatief hoogwaardige omgeving. Cittaslow zoekt en vindt inspiratie in de oorsprong der dingen. Waarden zoals authenticiteit, respect, tijd en aandacht voor elkaar en warme gastvrijheid staan voorop en vinden een concrete vertaling in het unieke project Van Oys Maastricht Retreat. Het is geen toeval dat de kasteelsuites en vergader- en feestzalen zijn vernoemd naar plaatselijke verenigingen en persoonlijkheden met een historische band met het dorp of kasteel. Al deze aspecten illustreren de verbondenheid met het verleden en heden van het dorp en de plaatselijke bevolking en maken van Van Oys Maastricht Retreat niet enkel een luxueus destinatiehotel maar ook een warme thuis voor wie wil ontsnappen aan de stress en drukte van een veeleisend beroepsleven.

Het kunstboek/naslagwerk ‘Van roemrucht kasteel Oost naar mondain Van Oys Maastricht Retreat’ van Jo Cortenraedt kost 29,95 euro (exclusief verzendkosten) en kan worden besteld via welcome@vanoys.com.